ช่วงเมื่อหลายเดือนก่อน มีการพูดคุยกันถึง การเปลี่ยนชื่อ “เหี้ย” ชื่อนี้ได้รับการเรียกขานกันทั่วไป และเป็นที่รู้จักกันมานานแล้ว แต่มีผู้ที่กระดากปากที่กล่าวเรียก จึงพยายามหันไปเรียกว่า “ตัวเงินตัวทอง” หรือเรียก “ตะกวดน้ำ” หรือ “จระเข้น้อย” หรือ “มังกรทอง” และมีการเสนอชื่อใหม่ คือ “วารานุส” ตามชื่อสกุล Varanus

เหี้ย หรือตัวเงินตัวทอง เป็นสัตว์เลื้อยคลาน จัดอยู่ในอันดับ Squamata วงศ์ Varanidae ร่วมกับสมาชิกอื่นๆ ที่พบในประเทศไทย อีก 3 ชนิด คือ ตะกวด หรือแลน (Varanus bengalensis) เห่าช้าง (Varanus rudicollis) และตุ๊ดตู่ (Varanus dumerilii) (พิจารณาภาพที่ 1-4)

เหี้ย เป็นสัตว์เลื้อยคลานในสกุล Varanus ที่มีขนาดร่างกาย และความยาวใหญ่เป็นอันดับที่ 2 รองจากมังกรโคโมโด (Komodo dragon; Varanus komodoensis) ที่พบบนเกาะโคโมโด ของประเทศอินโดนีเซีย ลักษณะรูปร่างทั่วไป พื้นลำตัวเป็นเกล็ดหนังสีดำ มีลายเป็นวงรีสีเหลือง เรียงพาดกลางลำตัว เป็นช่วงๆ พบตามแหล่งน้ำ ลำคลองทั้งในบริเวณป่าริมน้ำ ในเขตเมือง ตามป่าชายเลน และปากแม่น้ำ เป็นสัตว์ที่ว่ายน้ำดำน้ำเก่งหาจับปลา หรือสัตว์น้ำกินเป็นอาหาร และกินซากสัตว์ต่างๆ ที่พบในธรรมชาติ การใช้พื้นที่อาศัยแตกต่างจากตะกวด หรือแลน ซึ่งพบตามพื้นที่ป่า มีสามารถปีนขึ้นต้นไม้ได้ดี เพื่อหลบหลีกศัตรู

ภาพที่ 1. ลักษณะรูปร่าง และลวดลายตามลำตัวของเหี้ย

ภาพที่ 2. ลักษณะรูปร่าง และลายตามลำตัวของตะกวด หรือแลน (Varanus bengalensis)

ภาพที่ 3. ตุ๊ดตู่ (Varanus dumerilii) พบในป่าทางภาคใต้
ที่มา http://dek-d.com/board/view.php?id=1155940

ภาพที่ 4. เห่าช้าง (Varanus rudicollis) พบในป่าทางภาคใต้ พบในป่าห้วยขาแข้ง และป่าแม่วงก์
ที่มา http://attavit-555.blogspot.com/2007/06/blog-post_1422.html

ภาพที่ 5. ลูกเหี้ย นอนพึ่งแดดในช่วงสาย เพื่อยกระดับอุณหภูมิร่างกาย
ให้สูงเท่าอุณหภูมิสิ่งแวดล้อมก่อนออกหากิน

ภาพที่ 6. เหี้ย มีความสามารถในการว่ายน้ำ และดำน้ำได้ดี

ภาพที่ 7. ขนมหวาน ชื่อ ไข่เหี้ย หรือไข่หงส์

ทำไมคนบางคนจึงรังเกียจ “เหี้ย” หรือ Water monitor (Varanus salvator) สัตว์ที่มีบทบาทเป็นผู้ทำความสะอาด (cleaner) ในระบบนิเวศ และสิ่งแวดล้อม ซึ่งช่วยกินจำจัดซากสัตว์ที่ตายเน่าเหม็น เป็นเพราะอุปนิสัยการกินซากเน่า การลักกินสัตว์เลี้ยงขนาดเล็ก หรือเพราะคำด่า ซึ่งชื่อของสัตว์ชนิดนี้พ้องกับคำผรุสวาท ความไม่ชอบชื่อ และตัวสัตว์เลื้อยคลานชนิดนี้ตามความเชื่อที่ว่าไม่เป็นมงคล แต่พฤติกรรมคนรังแกสัตว์ กลับน่ารังเกียจยิ่งกว่า เนื่องจากสัตว์เลื้อยคลานชนิดนี้มักถูกตี และจับมัดนำไปใช้เป็นของกำนัล เมื่อไม่ชอบพอใครก็หาสัตว์ชนิดนี้จับมัดและนำไปวางปล่อยไว้หน้าสถานที่ ตึก และอาคาร อย่าไปรังแกสัตว์เลย มันไม่รู้เรื่อง มันมิได้เกี่ยวข้องใดใดกับความขัดแย้งของมนุษย์ แต่กลับกลายเป็นผู้รับบาป หรือเคราะห์กรรมที่ไม่ได้ก่อ บางตัวถูกตีจนหลังหัก เพื่อให้มันนอนนิ่งอยู่ ณ ที่นั้น การบาดเจ็บจึงไม่สามารถคลานหลบหนี หรือไปหากินได้ และตายในที่สุด สิ่งที่เกี่ยวข้องกับเหี้ย ที่น่ากล่าวถึง เช่น ชื่อสถานที่ในจังหวัดสมุทรปราการ “ตำบลบางเหี้ย” กลายเป็น “ตำบลบางบ่อ” ซึ่งมีการเปลี่ยนชื่อให้เกิดความเหมาะสมในสมัยจอมพล ป. พิบูลย์สงคราม เมื่อปี 2493 ชื่อ “วัดบางเหี้ย” เปลี่ยนเป็น “วัดมงคลโคธาวาส” และชื่อขนมทอดรูปทรงกลมหุ้มแป้งข้าวเหนียว ข้างในยัดไส้ถั่วเขียวที่กะเทาะนำเปลือกออกนึ่งโขลกกับเกลือ และพริกไท และเคลือบด้วยน้ำตาลที่เขี้ยวจนข้น ในชื่อ “ไข่เหี้ย” ถูกเปลี่ยนชื่อใหม่กลายเป็น “ไข่หงส์” (ภาพที่ 7) ถ้าเรียกว่า ไข่วารานุส อีกก็คงจะยุ่งอีก

ชื่ออะไรนั้นคงไม่ใช่เรื่องสำคัญ เมื่อเรียก และเข้าใจสื่อถึงสิ่งที่ต้องการ แต่สำคัญที่ว่าเมื่อเราเข้าใจเรื่องราวของ เหี้ย สัตว์ชนิดหนึ่งในระบบนิเวศ อีกทั้งยังให้คุณช่วยทำหน้าที่ช่วยกำจัดสิ่งปฏิกูลกำจัดซากจากสิ่งแวดล้อม มีกรณีของประชากรเหี้ยในแถบพื้นที่อ่าวไทยตอนล่างซึ่งพบค่อนข้างมาก และรบกวนไปลักกินปลาที่เลี้ยงไว้ของประชาชน การที่สัตว์เลื้อยคลานชนิดนี้ไปกินปลา สัตว์น้ำ และสร้างผลกระทบ มันก็ทำไปเพื่อการดิ้นรนหากินเพื่อการมีชีวิตอยู่รอดในสิ่งแวดล้อม ซึ่งเราก็คงจะต้องป้องกันรักษาทรัพย์สินของเรา รวมทั้งการแจ้งแก่เจ้าหน้าที่ของรัฐเข้าศึกษา เพื่อหาวิธีการแก้ปัญหาที่เหมาะสม และเป็นรูปธรรมร่วมกัน ในการจัดการ หรือควบคุมประชากร หรือสร้างระบบป้องกัน

การตั้งข้อรังเกียจเดียดฉันในเรื่องชื่อ และตัวของสัตว์ชนิดนี้ว่าไม่เป็นสิ่งที่ไม่เป็นมงคลน่าจะเลิกได้แล้วในยุคนี้ ซึ่งมีความก้าวหน้าไปไกลในเรื่องวิทยาศาสตร์ และเทคโนโลยี แต่หากยังล้าหลังในเรื่องของจิตใจ เช่น การรังแกกลั่นแกล้งต่อสัตว์เพื่อตอบสนองความต้องการแสดงความเกียจชั่งต่อผู้อื่น หรือหน่วยงานอื่นๆ ด้วยการจับเหี้ยนำเชือกผูกไปทิ้งไว้ให้ผู้อื่นๆ คงไม่ใช่วิสัยของผู้เจริญที่มีจิตใจสูงส่ง
หากปรับความคิด และความรู้สึกใหม่ๆ เมื่อพบและมองสัตว์ชนิดนี้ให้เหมือนที่เรามองดูสัตว์อื่นๆ ปัญหาเรื่องนี้น่าจะยุติ อย่าให้เรื่องนี้กลายเป็นเรื่องบานปลาย เสียเวลาไปทะเลาะกับผู้อื่น เสียเวลาไปรังแกสัตว์มันไม่เกี่ยวข้อใดใดกับความขัดแย้งกันเองของมนุษย์ เหี้ยไม่สามารถดลดาลให้เกิดผลใดใด นอกจากความงมงาย อย่าคิดหลอกตัวเอง เสียเวลาพูดคุย เสียเวลาไปถามความคิดเห็น เสียเวลาไปเปลี่ยนชื่อทั้งชื่อคน และสัตว์ นำเวลาที่มีค่าไปทำงานที่เป็นประโยชน์ต่อตนเอง และส่วนรวมดีกว่า

นริศ ภูมิภาคพันธ์
ภาควิชาชีววิทยาป่าไม้ คณะวนศาสตร์ ม.ก.