เป็นข่าวอึกทึกกันอีกครั้งในหน้าหนังสือพิมพ์และโทรทัศน์ เกี่ยวกับของแปลกที่ชาวบ้านเชื่อว่า  “ ว่านจั๊กจั่น” หรือ  “ ว่านต่อเงินต่อทอง” เป็นของศักดิ์สิทธิ์หากใครนำ ไปบูชาจะมีโชคลาภ ทำมาค้าขึ้น มีเงินมีทอง ได้รับเมตตามหานิยม และยังช่วยให้แคล้วคลาดจากอันตรายต่างๆ จนทำให้มีปัจจุบันมีคนประกาศขายตามอินเทอร์เน็ต ในราคาตั้งแต่ 199 ถึงหลักหมื่นบาทเลยทีเดียว ที่มากกว่านั้น คือ ชาวบ้านในหลายพื้นที่ พากันแห่ไปขุดหา “ว่านจักจั่น” เป็นการใหญ่
บางรายถึงขั้น นำมาต้มกิน เพราะเชื่อว่ามีสรรพคุณเป็นยาวิเศษช่วยรักษาโรคได้ทำให้มีหลายคน นำ “ว่านจักจั่น” มาต้มน้ำดื่ม จนมีอาการปวดท้อง เวียนศีรษะ ถูกนำส่งโรงพยาบาลกันหลายราย
ไม่น่าเชื่อครับว่า ความวัวยังไม่ทันหายความควายก็เข้ามาแทรกกันอีกแล้ว

Thailand Wildlife พึ่งนำแสนอ เรื่องสัตว์ประหลาดหัวเหมือนคนตัวเหมือนงู ไปได้ไม่กี่วัน  ว่านจักจั่น ก็โผล่ เข้ามาเป็นเรื่องเป็นราวให้เราต้องช่วยกันไขปริศนากันอีกครั้ง  แต่สำหรับงานนี้ สบายๆ เพราะในกลุ่มคนที่ศึกษาทางด้านวิทยาศาสตร์ ส่วนใหญ่ จะเข้าใจถึงที่มาของกระบวนการเกิดตามธรรมชาติ ของว่านจักจั่นกันอยู่พอสมควร และเพื่อเป็นการเข้าใจตรงกันว่า “ ว่านจักจั่น” คืออะไร เรามาไขปริศหนาข้อนี้ไปพร้อมๆกันครับ
ประการที่ หนึ่ง “ ว่านจักจั่น” ไม่ใช่พืช ไม่ใช่ว่านอย่างที่คิดกันครับ เป็นปรากฎการทางธรรมชาติประเภทหนึ่งนั่นคือเกิด กระบวนการเชื้อราแมลงในตัวจักจั่น(ระยะตัวอ่อน)  ดังนั้น “ ว่านจักจั่น” ที่รู้จักกันจะประกอบไปด้วยสองส่วนคือ ตัวจักจั่น (ระยะตัวอ่อน) และ เชื้อรา
ประการที่สอง เกิดอย่างไร? เรื่องนี้ ดร.สายัณห์ สมฤทธิ์ผล นักวิจัยห้องปฏิบัติการราวิทยา ศูนย์พันธุวิศวกรรมและเทคโนโลยีชีวภาพแห่งชาติ (ไบโอเทค) อธิบายว่า “ที่แท้จริงแล้วเป็นซากจักจั่นระยะตัวอ่อน ที่กำลังไต่ขึ้นมาลอกคราบเป็นตัวเต็มวัยเหนือพื้นดิน แต่เกิดติดเชื้อราแมลงที่มีอยู่ทั่วไปในธรรมชาติ ทำให้จักจั่นตาย โดยเชื้อรานี้ จะแทงเส้นใยเข้าไปเจริญในตัวจักจั่น และดูดน้ำเลี้ยงเป็นอาหาร จนมีโครงสร้างสืบพันธุ์ ทำให้ดูมีลักษณะคล้ายเขาที่บริเวณหัว แต่ไม่ใช่ว่านที่เป็นต้นไม้อย่างที่เข้าใจกัน” ในขณะที่วงจรชีวิตของ “จักจั่น” นั้นหลังจากพวกมันผสมพันธุ์กันแล้ว จะวางไข่ไว้บนเปลือกไม้ ก่อนร่วงลงสู่พื้นดิน และฝังตัวในระยะตัวอ่อนอยู่ใต้ดินนาน 2 – 17 ปี  จนกระทั่งโตเต็มที่และพร้อมจะเปลี่ยนแปลงรูปร่างเป็นตัวเต็มวัยก็จะไต่ขึ้นมาลอกคราบเป็นตัวเต็มวัยเหนือพื้นดิน ซึ่งเป็นช่วงที่อาจทำให้จักจั่นอ่อนแอ ประกอบกับเป็นช่วงต้นฤดูฝน ที่มีความชื้นสูง จึงทำให้จักจั่นมีโอกาสติดเชื้อราแมลงได้สูงกว่าฤดูกาลอื่นๆ  ส่วนเชื้อราที่เกิดบนตัวจักจั่นนั้น ยังไม่สามารถจำแนกสายพันธุ์ได้อย่างแน่ชัด แต่สันนิษฐานว่า เป็นราสายพันธุ์ คอร์ไดเซฟ โซโบลิเฟอร์รา (Cordyceps sobolifera) ซึ่งก่อนหน้านี้ ในประเทศไทยเคยมีการสำรวจพบราแมลงบนตัวจักจั่นแล้วหลายชนิด

ประการที่สาม เราวิเคราะห์กันหน่อยไหมครับว่า เกิดอะไรขึ้นในสังคมไทยเกี่ยวกับเรื่องนี้ มีสองกระแสที่ขัดแย้งกันอย่างหนักนั่นคือความเชื่อทางวิทยาศาสตร์ ที่เราอธิบายให้ทราบแล้วในเบื้องต้น กับอีกกลุ่มคือผู้มีความเชื่อในเรื่องโชคลางของขลัง ซึ่งมีการตั้งคำถาม – ตอบ กันไปมาหลายประเด็น ส่วนใหญ่อธิบายได้ด้วยเหตุผลทางวิทยาศาสตร์ เช่น ว่านจักจั่นเดินได้ ซึ่งอธิบายได้ว่า เป็นตัวที่ยังมีชีวิตอยู่คือยังไม่ตาย เพราะการเกิดเชื้อราแมลงนั้นสามารถขึ้นได้ในสิ่งที่ยังมีชีวิตและไม่มีชีวิต (ให้คิดถึงเชื้อราที่ขึ้นตามผิวหนังคนเรา เช่น กลากเกลื้อน)  ในส่วนของเรื่องที่อธิบายไม่ได้ คือ หลายรายมีไว้บูชาแล้วถูกรางวัลสลากกินแบ่งรัฐบาลติดกันมาหลายงวดแล้ว เรื่องนี้เราอธิบายไม่ได้เลยว่า มันเกี่ยวข้องกับ “ ว่านจักจั่น” จริงหรือไม่ แต่ที่เกี่ยวข้องกันจริงๆคือส่วนใหญ่ กลุ่มผู้อ้างสรรพคุณส่วนใหญ่ จะประกาศขาย “ว่านจักจั่น”ที่ตนเองมีไว้ครอบครองด้วย  ราคาก็กันไปแล้วแต่ความแปลก  วิเคราะห์ถึงที่มาของเครื่องรางของขลังดังกล่าว จึงพบว่า ขอสิ่งนี้จำต้องมีการปลุกเสกตามพิธีทางไสยศาสตร์กันเสียก่อน  โดยไม่ต่างกับการปลุกเสกวัตถุมงคลต่างๆแต่อย่างใด

ดังนั้น ในสองมุมมองที่แตกต่าง  โปรดเข้าใจเถอะนะครับว่า “ว่านจักจั่น” นั่น  เป็นเรื่องของธรรมชาติที่อาจจะเล่นสนุกกับพวกเรา หากใครหยิบฉวยโอกาสมาเป็นแหล่งสร้างรายได้ ก็เป็นการต่อยอดจากสิ่งที่ธรรมชาติให้มา เราไม่ว่ากัน แต่ต้องไม่ลืมว่า มันคือ เชื้อราแมลงที่เกิดขึ้นบนซากจักจั่นตัวไม่เต็มวัยเท่านั้นเอง

คราวนี้ ใครจะซื้อหามาครอบครอง หรือสะสมซากจักจั่นแปลกๆเอาไว้สักคู่สองคู่ แล้วมีความสุขใจ ก็ซื้อเถอะครับไม่ว่ากัน แต่แนะนำว่า อย่างซื้อแพงนะครับ เพราะ อีกไม่นาน ราคาก็จะตกไปตามกระแสนิยม เหมือนอย่างที่เคยมีบทเรียนมาแล้วในอดีต
ส่วนชาวบ้านที่แห่กันเข้าป่าไปขุดหาว่านจักจั่น ในพื้นที่อนุรักษ์ ต่างๆของประเทศ ตามกฏหมายว่าด้วยพระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า พ.ศ. ๒๕๓๕  ระบุ ชัดว่า จัดให้ จักจั่นในป่าถือเป็นสัตว์ป่าด้วย แหม…หากจะเล่นบท ตำรวจจับโจร…งานนี้ มีโทษสูงสุด จับคุก ๔ ปี ปรับ ๔๐,๐๐๐ บาท เชียวนะครับ บอกให้รู้ไว้ว่า…นี่แหละครับ อานุภาพของ ว่านจักจั่น ตัวจริงเสียงจริง ที่ธรรมชาติอาจเล่นสนุกกับใครสักคน ที่หวังจะขุดหามันไปขาย ในราคา ไม่กี่บาท
ทราบเรื่องแล้ว ก็ช่วยกันโพทนา พลังอานุภาพนี้ กันอย่างถ้วนหน้านะครับ …

คลิปไขปริศนาการเกิดว่านจักจั่น จาก BBC ประเทศอังกฤษ

วรานุส 61….

ภาพประกอบ

- หนังสือพิมพ์เดลินิวส์

- BBC World Wide

-Youtube.com

การเผยแพร่บทความจาก Thaiwildlife.org

หาก ต้องการเผยแพร่บทความจาก Thaiwildlife.org ให้อ้างอิง ชื่อผู้เขียน,เอกสารอ้่างอิง และ ที่อยู่ URL ของบทความนั้นๆ บน Home page  thaiwildlife.org ด้วยทุกครั้ง ตามลิขสิทธิ์หลักของ Creative Commons